Οι Φαναριώτες και ο ρόλος τους

240319-fanariwtesΜετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης παρουσιάστηκε ως συνέχεια της αριστοκρατικής βυζαντινής διοικητικής μηχανής μια τάξη Ελλήνων Ορθοδόξων που καταλάμβανε σημαντικές θέσεις στην οθωμανική διοίκηση
Τα μέλη της τάξης αυτής έγιναν γνωστά ως Φαναριώτες από την συνοικία Φανάρι στην οποία και διέμεναν. Το κύρος τους προέρχονταν από την μόρφωσή τους, καθώς είχαν ευρωπαϊκή καλλιέργεια και γνώριζαν ξένες γλώσσες. Έτσι χρησιμοποιήθηκαν ως Μεγάλοι Δραγουμάνοι (διερμηνείς-υπουργοί Εξωτερικών), Δραγουμάνοι του Στόλου αλλά και ως οσποδάροι (ηγεμόνες) στις παραδουνάβιες ηγεμονίες της Βλαχίας και της Μολδαβίας.
Γνωστές Φαναριώτικες οικογένειες ήταν αυτές των Μαυροκορδάτων, Γκίκων, Καλλιμάχων, Καρατζάδων, Μουρούζων, Σούτσων και Υψηλάντιδων. Ασχολούμενοι με το εμπόριο και την βιοτεχνία απέκτησαν μεγάλη οικονομική δύναμη, την οποία και αξιοποίησαν πολιτικά. Δανείζοντας χρηματικά ποσά σε Ορθόδοξους ιεράρχες ενίσχυαν την θέση τους ως προς τις πολιτικές τους στοχεύσεις. Η επιρροή λοιπόν που ασκούσαν στο Πατριαρχείο τους έδινε έμμεσα την δυνατότητα να διατηρούν την πρωτοκαθεδρία στους ελληνικούς πληθυσμούς της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Ο αρνητικός τους ρόλος
Στην πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα θα καταγγελθούν από τον «Ρωσοαγγλογάλλο» και την «Ελληνική Νομαρχία» ως εχθροί της ελευθερίας και της επανάστασης. Ωστόσο η εξάρτησή τους από τους Οθωμανούς δεν τους έδινε περιθώρια υιοθέτησης επαναστατικών κινημάτων. Η διοίκησή τους στις ηγεμονίες, η οποία στόχευε στην πληρωμή των φόρων στην Πύλη και στον προσωπικό τους πλουτισμό, δημιούργησε εφιαλτικές καταστάσεις στους Ρουμάνους υποτελείς.
Κατά το ξέσπασμα της Επανάστασης στην Μολδοβλαχία υπήρξαν και άστοχες αποφάσεις που σημειώθηκαν εκ μέρους τους. Με την έλευσή τους ως πρόσφυγες στην επαναστατημένη Ελλάδα πολλές φορές προκαλούσαν με τους τίτλους και τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής τους το λαϊκό συναίσθημα και για αυτό δεν ήταν ιδιαίτερα συμπαθείς.

Η προσφορά τους
Για τους Έλληνες όμως που διαβιούσαν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες τα πράγματα υπήρξαν ευνοϊκά, καθώς οι Φαναριώτες φρόντισαν για την ελληνική παιδεία, αλλά και την ενίσχυση του εμπορίου, το οποίο διεξάγονταν από το ελληνικό στοιχείο των περιοχών. Επίσης μεσολαβούσαν προς τους επίσημους Τούρκους για την ικανοποίηση διαφόρων αιτημάτων των Ελλήνων και έδειχναν ενδιαφέρον για υποθέσεις του έθνους. Τέτοια περίπτωση συνιστά η παρέμβαση του διερμηνέα του Στόλου Νικόλαου Μαυρογένη που μετά τα γεγονότα του 1770 έσωσε τα Ψαρά και τα νησιά του Αιγαίου από ολοκληρωτική καταστροφή, όπως και εκείνη του Χατζερή του 1787 για τα Ψαρά επίσης. Αξίζει να σημειώσουμε πως 13 από τους 46 ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας θανατώθηκαν από τους Οθωμανούς και  αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας υπήρξε ο φαναριώτης Αλέξανδρος Υψηλάντης.
Μερικοί εξ αυτών προσέφεραν στα επαναστατικά χρόνια, καθώς συμμετείχαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και στην πολιτική διοίκηση (χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και Θεόδωρου Νέγρη). Φέρνοντας τις φιλελεύθερες ευρωπαϊκές αξίες συνέβαλλαν στην εκπόνηση του πρώτου ελληνικού επαναστατικού συντάγματος και αποτέλεσαν τους συνδέσμους με τις ευρωπαϊκές αυλές. Τα παραπάνω ασφαλώς αύξαναν το κύρος τους και την επιρροή τους στους επαναστατημένους Έλληνες με αποτέλεσμα να ισχυροποιούν την πολιτική τους παρουσία.

Γιώργος Καραμαδούκης

Related posts:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *