Δημήτριος Μακρής

Ελαιογραφία του Δημητρίου Μακρή, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.
Ελαιογραφία του Δημητρίου Μακρή, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.

Ο Δημήτριος Μακρής υπήρξε Φιλικός και ένας από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς ηγέτες στη Δυτική Στερεά Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Αγώνα. Γεννήθηκε στη Γαβαλού Αιτωλοακαρνανίας το 1772 και ήταν γιος του αρματολού του Ζυγού (σημερινή ονομασία Αράκυνθος) καπετάνιου Ευάγγελου Μακρή, ο οποίος είχε λάβει μέρος στα Ορλωφικά.

Πριν την Επανάσταση
Αρχικά, ο Μακρής υπήρξε Κλέφτης υπό τις διαταγές του καπετάνιου του Ζυγού Γιώργου Σφαλτού. Μετά τη δολοφονία του τελευταίου το 1806, ανέλαβε την αρχηγία των Κλεφτών του Ζυγού. Συνεργάστηκε και υπήρξε συμπολεμιστής με τους Αντώνη Κατσαντώνη και Βασίλειο Δίπλα. Πριν από την Επανάσταση, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία (πιθανότατα το 1819) όταν ο Ηγούμενος Κραβάρων, Δανιήλ, τον κάλεσε στην Ιερά Μονή Κατερινούς για να συναντήσει τον Ιωάννη Παπαρρηγόπουλο, Φιλικό και γραμματέα του ρωσικού Προξενείου των Πατρών. Ο Μακρής υπήρξε ένας από τους λίγους καπετάνιους της Στερεάς Ελλάδας που δεν συνθηκολόγησε ποτέ με τον Αλή πασά και η στάση του απέναντι στον πασά των Ιωαννίνων υπήρξε πάντοτε εχθρική. Παρόλα αυτά, ο Μακρής δέχθηκε απρόσμενα από τον Αλή πασά ένα «έμμεσο δώρο». Όταν τα στρατεύματα του Σουλτάνου ξεκίνησαν να πολιορκούν τα Ιωάννινα, η μακροχρόνια έχθρα του Μακρή με τον Αλή πασά θεωρήθηκε προσωπική. Σαν ανταμοιβή, λοιπόν, για τη εναντίωση του στον Αλή, διορίστηκε από τον Πεχλεβάν Ιμπραήμ Μπαμπά πασά ως καπετάνιος του αρματολικίου του Ζυγού (Ιούλιος του 1820), τίτλο τον οποίον είχε αρνηθεί όταν του τον προσέφερε ο πασάς των Ιωαννίνων. Με αυτόν τον τρόπο ο Φιλικός Μακρής κατάφερε να κατέβει από το βουνά και να οργανώσει αρτιότερα και εντατικότερα την προετοιμασία του Αγώνα στις πόλεις και στην ύπαιθρο, έχοντας ως κάλυψη τον τίτλο του Οθωμανικού κράτους.

Κατά τη Διάρκεια της Επανάστασης
Ηγήθηκε της πρώτης προεπαναστατικής ενέργειας στη Δυτική Στερεά. Στις αρχές Μαρτίου του 1821, οι Οθωμανοί φοροεισπράκτορες βρίσκονταν στο Μεσολόγγι για να εισπράξουν το χαράτσι. Ο Μακρής είχε έρθει σε συνεννόηση με τους προεστούς της πόλης, οι οποίοι τον ειδοποίησαν πως οι Οθωμανοί στις 5 Μαρτίου θα μετέφεραν το χαράτσι από το Μεσολόγγι στη Ναύπακτο, από όπου και θα στέλνονταν στο Σουλτάνο. Έτσι, λοιπόν, στα μέσα της διαδρομής, με τη μικρή δύναμη 28 ανδρών που είχε συγκεντρώσει, χτύπησε και εξολόθρευσε την Οθωμανική φάλαγγα στην τοποθεσία «Σκάλα του Μαυρομμάτη» (λίγο έξω από το σημερινό Περιθώρι), αρπάζοντας πλούσια λάφυρα. Με αυτόν τον τρόπο στις 5 Μαρτίου του 1821, πραγματοποιήθηκε η πρώτη επιτυχημένη προεπαναστατική ενέργεια στη Δυτική Στερεά.

856785
Μνημείο για την πρώτη προεπαναστατική ενέργεια στη Δυτική Ελλάδα, στην τοποθεσία «Σκάλα του Μαυρομμάτη».

Στις 20 Μαΐου εισέβαλε στο Μεσολόγγι και στις 21 Μαΐου απελευθέρωσε το Αιτωλικό (τότε καλούμενο κυρίως Ανατολικόν). Στη συνέχεια, καθοριστική ήταν η συμμετοχή του (μαζί με πλήθος οπλαρχηγών μεταξύ των οποίων οι Αλέξανδρος Βλαχόπουλος, Θεόδωρος Γρίβας, Αθανάσιος Ραζή-Κότσικας, Κώστας Σιαδήμας, Γεώργιος και Γιώτης Βαρνακιώτης, Ανδρέας Ίσκος κ.α.) στην απελευθέρωση του Αγρινίου (Βραχώρι) στις 11 Ιουνίου του 1821. Η απελευθέρωση του Αγρινίου ήταν κομβικής σημασίας για την εδραίωση και εξέλιξη της Επανάστασης, διότι η πόλη αποτελούσε το διοικητικό κέντρο της περιοχής, ήταν έδρα ισχυρών Οθωμανικών στρατευμάτων, καθώς και το Στρατιωτικό Κέντρο της Δυτικής Χέρσου Ελλάδας. Οι παραπάνω στρατιωτικές επιτυχίες συνετέλεσαν, έτσι ώστε το 1823 να χριστεί Στρατηγός από την τότε Προσωρινή Κυβέρνηση. Παρόλα αυτά, ο Μακρής δεν συμμετείχε σε καμία από τις δύο φάσεις του εμφυλίου πολέμου (1823-1825) και δεν τάχθηκε στο πλευρό καμιάς εκ των αντιμαχόμενων παρατάξεων. Κατά την Τρίτη Πολιορκία του Μεσολογγίου (15 Απριλίου 1825-10 Απριλίου 1826) νυμφεύτηκε την γυναίκα του Ευπραξία (7 Ιανουαρίου) και πήρε μέρος στην άμυνα της πόλης, υπερασπιζόμενος ηρωικά το προτείχισμα που φέρει το όνομα του. Κατά την Έξοδο ήταν επικεφαλής της μίας από τις τρεις φάλαγγες, η οποία είχε και τις περισσότερες απώλειες (οι άλλες δύο είχαν επικεφαλής τους Νότη Μπότσαρη και Κίτσο Τζαβέλα). Από το Ναύπλιο όπου πήγε ακολούθησε τον Καραϊσκάκη στην εκστρατεία του για την απελευθέρωση της Στερεάς, λαμβάνοντας μέρος σε πολλές μάχες. Μετά το θάνατο του Καραϊσκάκη συνέχισε μόνος του τον Αγώνα, όταν σχεδόν όλοι οι καπετάνιοι της Στερεάς είχαν προσκυνήσει.

Μετά την Απελευθέρωση
Το 1831 εκλέχθηκε πληρεξούσιος Μεσολογγίου στην Εθνοσυνέλευση του Άργους. Χαρακτηριστικό της ποιότητας του χαρακτήρα του είναι το ακόλουθο περιστατικό. Όταν ο νεαρός βασιλιάς Όθων του προσέφερε τη θέση του υπασπιστή του, ο Μακρής αρνήθηκε με την παρακάτω φράση: «Μεγαλειότατε δεν ξέρω εγώ να τσακάω (διπλώνω) τη μέση μου». Επέστρεψε στο Μεσολόγγι, διέκοψε την ανάμειξή του με το δημόσιο βίο και ασχολήθηκε με τη γεωργία. Απεβίωσε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Γαβαλού, το 1841.

Σύνοψη
Είναι φυσικό οι μεγάλοι άνδρες να εμπνέουν με τα λόγια τους και να παραδειγματίζουν με τις πράξεις και τα έργα τους. Υπό τη σκοπιά αυτή, ο Μακρής αποτελεί πρότυπο Αγωνιστή τόσο για την καθοριστική συνεισφορά του στα πεδία των μαχών όσο και για την απελευθέρωση κομβικών περιοχών της Δυτικής Ελλάδας. Ωστόσο, ο Μακρής ανήκει σε μια ιδιαίτερη κατηγορία ανδρών που εμπνέουν και παραδειγματίζουν στον ίδιο βαθμό (αν όχι περισσότερο) και για τις πράξεις τις οποίες δεν έκανε. Δεν συνεργάστηκε (συμβιβάστηκε) ποτέ με τους Οθωμανούς, δεν ενεπλάκη στον αιματηρό εμφύλιο και δεν επεδίωξε ποτέ προσωπικά αξιώματα και τιμές. Για όλους τους παραπάνω λόγους, ο Δημήτριος Μακρής αποτελεί μια εμβληματική μορφή του Αγώνα που θα πρέπει να εμπνέει τους Έλληνες στο πέρασμα των αιώνων.

Βιβλιογραφία
Εγκυκλοπαίδεια Υδρία, Τόμος 7, σελ. 2410
Εγκυκλοπαίδεια, Χάρη Πάτση, Τόμος 17, σελ. 258-259
Ιωάννης Δ. Μακρής, Δημήτρης Μακρής ο Κλέφτης του Ζυγού, Εκδ. Ενωμένη Ρωμηοσύνη, 2014
http://adelfotita-messolonghi.gr/library/speech/78.html
http://www.evinochori-kalidona.gr/index.php/2013-01-22-14-40-29/776-i-enarksi-tis-epanastasis-stin-dytiki-sterea-ellada

Επιμέλεια-Σύνταξη Άρθρου: Παναγιώτης Πανάγος

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *