Συνέντευξη Φωτίου Χρ. Σταυρίδη (μέρος Γ’)

1821

 

Το ναυτικό των Ελλήνων πόσο σημαντικό υπήρξε κατά τη διάρκεια του Αγώνα;

Σέ μία νησιωτική χώρα σάν τήν Ελλάδα, τό πολεμικό ναυτικό ανέκαθεν αποτελούσε τό Α καί τό Ω τής  κατοχύρωσης τής εθνικής μας κυριαρχίας.  Οι αθηναϊκές τριήρεις καί οι βυζαντινοί δρόμωνες έδωσαν τή θέση τους στά ψαριανά μίστικα καί στά σπετσιώτικα μπρίκια, τά οποία συνέχισαν επάξια τή ναυτική παράδοση τών Ελλήνων.

Ύδρα, Σπέτσες καί Ψαρά κατάφεραν νά μετατρέψουν τόν εμπορικό τους στόλο σέ ένα πανίσχυρο πολεμικό στόλο καί νά σκορπούν τόν τρόμο στίς τεράστιες φρεγάτες τού ενωμένου μουσουλμανικού στόλου. Πολλές φορές ολόκληρος ο ελληνικός στόλος διέθετε δύναμη πυρός ίση μέ αυτή πού διέθετε ένα καί μόνο ένα τουρκικό πλοίο. Καί όμως ανάγκαζε τόν αντίπαλο στόλο νά ανακρούει πρύμναν, κάτι πρωτοφανές στά παγκόσμια ναυτικά χρονικά. Η ικανότητα τών Ελλήνων ναυτικών ήταν εκπληκτική καί άφηνε έκθαμβους τούς Γάλλους καί τούς Βρετανούς αξιωματικούς πού τούς παρακολουθούσαν νά καταδιώκουν τίς μεγαλες εχθρικές φρεγάτες.

Τά ελληνικά πλοία παρεμπόδιζαν τόν ανεφοδιασμό τών εχθρικών κάστρων πού τελούσαν υπό πολιορκία καί τήν απόβαση εχθρικών στρατευμάτων πού έσπευδαν γιά ενισχύσεις, δίνοντας χρόνο στά στρατεύματα τής ξηράς νά φέρνουν εις πέρας τό έργο πού αναλάμβαναν. Αντίστοιχα τά  πλοία τού ναυτικού μας ανεφοδίαζαν τόν ελληνικό στρατό ξηράς, συμμετείχαν στίς πολιορκίες τών παραθαλάσσιων κάστρων καί αποτελούσαν σανίδα σωτηρίας στόν άμαχο πληθυσμό, όταν αυτός κινδύνευε από σφαγές.

Ο ελληνικός στόλος έδρασε μόνος του γιά οκτώ ολόκληρα χρόνια, χωρίς τήν παραμικρή βοήθεια από κάποια χριστιανική δύναμη. Αντίθετα ο οθωμανικός στόλος είχε τήν συμπαράσταση τού αλγερινού, τού τυνήσιου καί τού αιγυπτιακού στόλου, ενώ είχε απεριόριστη βοήθεια σέ τεχνογνωσία καί έμψυχο υλικό, από τίς δυνάμεις τής Ιεράς Συμμαχίας καί κυρίως από τούς Γάλλους πού στελέχωναν τίς αιγυπτιακές φρεγάτες τού Μωχάμετ Άλυ.

Η τόλμη τών μπουρλιοτιέρηδων πού τίναζαν στόν αέρα τίς τεράστιες εχθρικές φρεγάτες έφτασε στό αποκορύφωμά της, όταν ο Κωνσταντίνος Κανάρης προσπάθησε νά κάψει ολόκληρο τόν αιγυπτιακό στόλο μέσα στήν Αλεξάνδρεια, κάτι πού απέτυχε νά τό κάνει λόγω τής απότομης αλλαγής τού ανέμου. Η όλη προσπάθεια έκανε μεγάλη εντύπωση στήν Ευρώπη, καθώς η Αίγυπτος θεωρητικά ήταν η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη τής Μεσογείου.

Η στάση των ξένων δυνάμεων υπήρξε ουσιαστικά υπέρ ή κατά της Ελλάδος;

Γενικότερα, η στάση τών ξένων κυβερνήσεων ήταν αρνητική σέ κάθε προσπάθεια λαϊκής εξεγέρσεως, υπό τόν φόβο ανατροπής τών μοναρχικών καθεστώτων. Η Ιερά Συμμαχία, τήν οποία επηρέαζε ο Μέττερνιχ, απέτρεψε τόν τσάρο τής Ρωσσίας Αλέξανδρο νά βοηθήσει τόν Υψηλάντη στήν εξέγερση τής Μολδοβλαχίας καί επί πλέον, σχεδίαζε νά στείλει στρατό γιά νά καταστείλει τήν εξέγερση στόν Μοριά, όπως είχε κάνει σέ αντίστοιχες περιπτώσεις στήν Ιταλία. Χάρη στήν επέμβαση τού Καποδίστρια απετράπη η επέμβαση τής Ιεράς Συμμαχίας κατά τών Ελλήνων, αντίθετα μέ τήν επανάσταση στή Νάπολι η οποία πνίγηκε στό αίμα  από τά αυστριακά στρατεύματα. Τελικά, η βεβαιότητα τού Μέττερνιχ γιά τή σύντομη αποτυχία τής επανάστασης, ήταν αυτή πού τόν έπεισε νά μήν στείλει αυστριακά στρατεύματα γιά νά τήν καταστείλει.

Στή συνέχεια, οι σφαγές καί τά αποτρόπαια εγκλήματα τού οθωμανικού στρατού αφύπνισαν τούς ευρωπαϊκούς λαούς. Τό αίμα τών αμάχων πού χύθηκε στήν Κωνσταντινούπολη, στό Αϊβαλί, στήν Κρήτη, στή Μακεδονία “ξύπνησε” καί τούς διανοούμενους τής Δύσης, οι οποίοι άρχισαν νά πιέζουν τίς κυβερνήσεις τους γιά αλλαγή πλεύσης. Ο Ντελακρουά έκανε γνωστή σέ ολόκληρο τόν κόσμο τή σφαγή στή Χίο. Πολλοί φιλέλληνες καί λάτρεις τής Αρχαίας Ελλάδος, μέ πρώτο τόν Βύρωνα, συνέστησαν φιλελληνικές οργανώσεις, οι οποίες εργάζονταν μέ όλα τά δυνατά μέσα γιά τήν επιτυχία τής επανάστασης τών ομοδόξων Χριστιανών τής Ανατολής. Οι εφημερίδες καί τά έντυπα έγραφαν ευνοϊκά άρθρα γιά τόν δίκαιο αγώνα τών Ελλήνων καί οι Μεγάλες Δυνάμεις πείστηκαν νά ασκήσουν αυστηρή ουδετερότητα στήν πολεμική αναμέτρηση, αναγνωρίζοντας τήν ύπαρξη τών Ελλήνων, τούς οποίους μέχρι τότε δέν αναγνώριζαν.

Παρ’ όλα αυτά, οι Έλληνες πολεμούσαν ασταμάτητα ολομόναχοι καί χωρίς ουσιαστική βοήθεια εναντίον μίας πανίσχυρης αυτοκρατορίας, τήν οποία έσπευσε νά βοηθήσει η Αίγυπτος, αποστέλλοντας τακτικό στρατό δεκάδων χιλιάδων ανδρών, τόν οποίον είχαν οργανώσει άριστα Γάλλοι αξιωματικοί. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συνέχιζαν νά προμηθεύουν μέ σύγχρονα όπλα τούς Τουρκοαιγύπτιους, αλλά οι λαοί  είχαν στρέψει τά βέλη εναντίον τους καί στό τέλος κατάφεραν νά τίς αναγκάσουν νά αλλάξουν τακτική, μέ πρώτη τήν βρετανική κυβέρνηση τού Κάννιγκ, ο οποίος αποφάσισε νά στηρίξει τά επαναστατικά κινήματα τόσο στήν Ελλάδα όσο καί στή Λατινική Αμερική, ώστε νά  αποκομίσει η χώρα του οικονομικά καί πολιτικά οφέλη από τή δημιουργία νέων κρατών. Η ισχυροποίηση τής γαλλοαιγυπτιακής συμμαχίας καί η άνοδος στό θρόνο τής Ρωσσίας τού φιλόδοξου Νικολάου Α’, έπεισαν τόν Κάννιγκ νά αναγνωρίσει τήν κυβέρνηση τών Ελλήνων, νά τήν χρηματοδοτήσει καί νά τήν στηρίξει, ώστε νά μήν επωφεληθεί η Ρωσσία πολιτικά από τή δημιουργία ενός ανεξάρτητου χριστιανικού κράτους στή Μεσόγειο. Ρωσσία, Αγγλία καί Γαλλία, επισφράγισαν μέ τή ναυμαχία τού Ναβαρίνου τήν πλήρη συμπαράστασή τους στή δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Ιδιαίτερη μνεία, οφείλουμε νά κάνουμε στούς εκατοντάδες φιλέλληνες πού ήρθαν νά πολεμήσουν γιά τήν ελευθερία τής Ελλάδος καί σέ άλλους τόσους πού διέσωσαν χιλιάδες ορφανά καί γυναικόπαιδα παρέχοντάς τους τροφή καί φάρμακα. Θά αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πού έγινε κατά τή διάρκεια τής μάχης τής Σφακτηρίας. Όταν ο Μαυροκορδάτος αντελήφθη ότι η νίκη γέρνει πρός τό μέρος τών Αιγυπτίων, κάλεσε τόν Ιταλό κόμη Σανταρόσα στήν λέμβο του, γιά νά εγκαταλείψουν τό νησί. Ο γενναίος Ιταλός αρνήθηκε νά υποχωρήσει καί παρέμεινε μέχρι πού τόν σκότωσαν οι Άραβες τού Ιμπραήμ.

Ποιο θεωρείτε το σημαντικότερο πολιτικό ή στρατιωτικό γεγονός της Επανάστασης;

Τό σημαντικότερο στρατιωτικό γεγονός, θά μπορούσε νά θεωρηθεί ότι ήταν η καταστροφή τού Δράμαλη, καθότι αποδεκατίστηκε μέ ελάχιστες απώλειες μία τεράστια στρατιά 30.000 ανδρών καί  τέθηκαν οι βάσεις γιά τήν ύπαρξη ανεξάρτητου εθνικού κράτους. Στά Δερβενάκια έλαμψε τό άστρο τού Κολοκοτρώνη καί τών υπολοίπων στρατιωτικών αρχηγών. Τήν ίδια ώρα, οι πολιτικοί άνδρες τής χώρας, είχαν εγκαταλείψει τόν αγώνα καί παρακολουθούσαν από τήν ασφάλεια τών υδραϊκών πλοίων τίς εξελίξεις. Οι αγράμματοι καί άξεστοι στρατιωτικοί επέδειξαν ωριμότητα καί θάρρος, ενώ οι μορφωμένοι  καί  ευγενικοί στούς τρόπους πολιτικοί επέδειξαν φιλοτομαρισμό καί ανανδρία εγκαταλείποντας τούς αμάχους στό έλεος τού Δράμαλη. Αξιοσημείωτο είναι ότι η τότε κυβέρνηση είχε δώσει εντολή στόν Κολοκοτρώνη, νά σπεύσει στήν Πάτρα, διότι τόν Δράμαλη θά αναλάμβανε νά τόν αναχαιτίσει η ίδια η κυβέρνηση.

Υπήρχαν όμως αναρίθμητες μάχες μέχρι τήν τελική έξωση τών Οθωμανών, οι οποίες πιστεύω ότι όλες αποτελούν σημαντικά στρατιωτικά γεγονότα καί προσπάθησα νά συμπεριλάβω όσες περισσότερες μπορούσα στό τετράτομο έργο. Καί ο ένας θάνατος από εχθρικό βόλι έχει σημασία γιατί χάνεται μία ανθρώπινη ζωή, η οποία είναι αναντικατάστατη.  “Πατρίς, νά μακαρίζης γενικώς όλους τούς ‘Ελληνες, ότι θυσιάστηκαν διά σένα νά σ’ αναστήσουνε, νά ξαναειπωθής άλλη μίαν φορά ελεύτερη πατρίδα, οπού ήσουνε χαμένη καί σβυσμένη από τόν κατάλογον τών εθνών”, όπως λέει καί ο Μακρυγιάννης.

Σημαντικότερο πολιτικό γεγονός ήταν η έλευσις τού Καποδίστρια, τού πρώτου ηγέτη μετά από 400 χρόνια κρατικής ανυπαρξίας καί τού εντιμότερου πολιτικού τής νεώτερης Ελλάδος, ο οποίος δημιούργησε κράτος από τά ερείπια πού άφησαν οι οθωμανοί κατακτητές καί τίς στάχτες ενός πολυετούς πολέμου.  

 “Κατεβαίνω πολεμιστής είς τό στάδιον, θά πολεμήσω ως κυβέρνησις, δεν λαθεύομαι τόν έρωτα τών προνομίων πού είναι φυτευμένος είς ψυχές πολλών, τά ονειροπολήματα τών λογιωτάτων, ξένων πρακτικής ζωής, τό φιλύποπτο, κυριαρχικό καί ανήμερο αλλοεθνών ανδρών. Η νίκη θά είναι δική μας εάν βασιλεύση εις τήν καρδίαν μας μόνο τό αίσθημα τό ελληνικό. Ο φιλήκοος τών ξένων είναι προδότης.”

Τά ιδανικά τού Καποδίστρια, τά οποία ήθελαν ανεξάρτητη εθνική οντότητα μέ σταθερά σύνορα απαλλαγμένη από τούς μουσουλμάνους καί βασισμένη στίς αρχές τού Ελληνισμού καί τής Ορθοδοξίας, τά πολεμάει μέ λύσσα σήμερα τό αριστεροκρατούμενο κατεστημένο, τό οποίο είναι ο φορέας τής Παγκοσμιοποίησης πού θέλουν νά επιβάλλουν οι ισχυροί τού πλανήτη πού είναι τό αντίστοιχο τής Ιεράς Συμμαχίας εκείνης τής εποχής. Όταν αγόρευε στήν Ευρώπη, σέ μία προσπάθεια νά πείσει τούς ισχυρούς τής γής, ότι οι Έλληνες πρέπει νά αποκτήσουν επιτέλους τήν ανεξαρτησία τους, μεταξύ άλλων είπε:

“Δεκαοκτώ μήνες παρήλθον αφ’ ού η Ελλάς μάχεται κατά τών εχθρών τού χριστιανικού ονόματος. Όλαι αι δυνάμεις τών μωαμεθανών κατηυθύνθησαν εναντίον της και η ευρωπαϊκή Τουρκία, η Ασία καί η Αφρική εξοπλίζονται αμιλλώμενοι πρός αλλήλας διά νά υποστηρίξωσι τήν σιδηράν χείραν τήν καταπιέσασαν τοσούτον χρόνον τό ελληνικόν έθνος καί τείνουσαν όλως εις τό νά τό εξολοθρεύση. Αλλ’ η σημαία τού Σταυρού νικήτρια πανταχού κυματίζει. Είναι πασίδηλον εις όλους τούς έχοντας γνώσιν τής Τουρκίας ότι οι Ελληνες δέν ημπορούσι ν’ αφήσωσι τά όπλα πρίν κατακτήσωσι ή πρίν απολαύσωσι τάς εγγυήσεις υπάρξεως χωριστής, ανεξαρτήτου καί εθνικής, εις τήν οποίαν καί μόνην θά εύρωσιν τήν ασφαλείαν τής λατρείας, τής ζωής, τής ιδιοκτησίας καί τής τιμής των.”

Πολλοί θεωρούν ότι η Επανάσταση θα είχε κατασταλεί αν δεν υπήρχε ο Ιωάννης Καποδίστριας. Ποια είναι η άποψή σας;

Όταν ξεκίνησε η Επανάσταση, ο Καποδίστριας θεώρησε ότι χρονικά δέν ήταν κατάλληλη η στιγμή, διότι εκείνη τήν περίοδο, η Ιερά Συμμαχία καταδίκαζε τίς λαϊκές εξεγέρσεις πού έθεταν σέ κίνδυνο τή σταθερότητα στήν Ευρώπη. Καί γι’ αυτό αρνήθηκε  τήν αρχηγία τής Φιλικής Εταιρείας. Ο ρόλος του στήν μή καταστολή τής επανάστασης από τά στρατεύματα τής Ιεράς Συμμαχίας είναι γνωστός.

Γενικά πάντως, θεωρώ ότι η επανάσταση είχε φουντώσει στίς καρδιές τών Ελλήνων καί θά συνεχιζόταν μέ κάθε κόστος, ειδικά στά δύο πρώτα χρόνια, στά οποία οι Έλληνες ήταν ασυγκράτητοι. Εσωτερικοί παράγοντες ήταν αυτοί πού απείλησαν τήν επανάσταση καί εννοώ βέβαια τόν διχασμό καί τίς κομματικές έριδες τής εποχής. Ακόμα καί ο Ιμπραήμ δέν θά πατούσε τόν Μοριά, εάν οι Έλληνες είχαν ασχοληθεί σοβαρά μέ τήν άμυνα τής Μεσσηνίας καί είχαν στείλει εγκαίρως στρατεύματα γιά νά τού απαγορεύσουν τήν απόβαση στή Μεθώνη. Ο Αιγύπτιος τελείως ανεμπόδιστα εφοδίαζε τά κάστρα τής Μεσσηνίας μέ πολεμοφόδια καί στρατιώτες καί οι Έλληνες πολεμούσαν μεταξύ τους. Οι πολιτικοί τής εποχής  (Mαυροκορδάτος, Κωλέτης, Κουντουριώτης) είχαν φροντίσει νά εξουδετερώσουν  όλους τούς σημαντικούς στρατιωτικούς ηγέτες, μέ πρώτο τόν Γέρο τού Μοριά, τόν οποίο κρατούσαν φυλακισμένο στήν Ύδρα καί τόν Ανδρούτσο πού τόν κυνηγούσαν σάν τό αγρίμι.

Τά χρήματα τού δανείου σπαταλήθηκαν καί αυτά, όχι γιά τόν εξοπλισμό καί τήν οργάνωση τακτικού στρατού, αλλά γιά νά εξουδετερωθούν οι πολιτικοί αντίπαλοι τής παράταξης πού ήταν στήν εξουσία. Ο Κολοκοτρώνης είχε πεί ότι εάν οι Έλληνες πολεμούσαν όπως τόν πρώτο χρόνο, θά είχαν πάρει καί τήν Πόλη. Αλλά οι έριδες αποδυνάμωσαν τήν επανάσταση, η οποία απειλήθηκε σοβαρά από τούς Αιγύπτιους τού Ιμπραήμ.

Οι Τούρκοι δεν μπόρεσαν να καταστείλουν την Επανάσταση ή και αυτοί με τη σειρά τους έχασαν τυχόν ευκαιρίες που τυχόν τους δόθηκαν;

Θεωρητικά πάντα μιλώντας, οι Τούρκοι δέν μπορούσαν νά καταστείλουν από μόνοι τους τήν επανάσταση. Γι’ αυτό ο υπερήφανος σουλτάνος αναγκάστηκε νά ζητήσει τή βοήθεια τού πανίσχυρου Αιγυπτίου μονάρχη. Οι Τούρκοι πολεμούσαν έχοντας στό πλευρό τους τούς Αλβανούς στήν στεριά καί τούς Αλγερινούς καί τούς Τυνήσιους στή θάλασσα.  Εκείνο πού μού κάνει εντύπωση είναι ότι οι μουσουλμάνοι θεωρούσαν αυτονόητο νά βοηθούν ο ένας τόν άλλον. Η Τουρκία είχε τήν στήριξη τών μουσουλμάνων τών Ινδιών (Πακιστανών) καί φυσικά τών Αράβων, ενώ αντίθετα στόν χριστιανικό κόσμο κυριαρχούσαν καί κυριαρχούν οικονομικοί υπολογισμοί καί απουσιάζουν τά ηθικά διλήμματα.

Τονίζω ότι η διχόνοια ήταν αυτή πού έθεσε σέ κίνδυνο τήν επανάσταση. Όταν γιά παράδειγμα η πολιτική τριανδρία (Κωλέτης, Κουντουριώτης, Μαυροκορδάτος) άφησε ανενόχλητο τόν Ιμπραήμ νά προετοιμάσει τόν στρατό του στή νότιο Πελοπόννησο παρέχοντας αφειδώς χρήματα στόν Γκούρα γιά νά εξουδετερώσει τούς πολιτικούς τους αντιπάλους, αυτό θεωρώ ότι ήταν η μεγαλύτερη απειλή κατά τής επανάστασης. Τελικά οι “φωτισμένοι” ηγέτες οργάνωσαν μέ καθυστέρηση μία εκστρατεία γιά νά αντιμετωπίσουν τούς Αραπάδες τού Ιμπραήμ, ορίζοντας αρχηγό τής εκστρατείας, όχι φυσικά τόν φυλακισμένο Κολοκοτρώνη, αλλά έναν ασήμαντο Υδραίο πλοίαρχο. Ο ίδιος ο Κουντουριώτης ορίστηκε αρχιστράτηγος, αλλά δέν κατάφερε νά φθάσει στό Κρεμμύδι όπου θά γινόταν η μάχη, επειδή δέν ήξερε ιππασία! Οι ναυτικοί δηλαδή είχαν πάρει τήν ηγεσία γιά τίς επιχειρήσεις στήν ξηρά καί φυσικά οι Έλληνες έπαθαν πανωλεθρία, μέ αποτέλεσμα τήν εδραίωση τού Αιγυπτίου πασσά στόν Μοριά.

Ένα άλλο παράδειγμα όχι πολεμικής ανικανότητος, αλλά πονηριάς καί ιδιοτέλειας έγινε από πλευράς Υδραίων καί είχε σάν αποτέλεσμα τήν καταστροφή τών Ψαρών. Μετά τήν σφαγή τής Κάσου, οι Ψαριανοί ζήτησαν απεγνωσμένα τή βοήθεια τού ελληνικού στόλου, γιά νά οργανώσουν τήν άμυνα στό μικρό νησί τους. Ο Κωλέτης καί οι αδελφοί Κουντουριώτη απάντησαν αόριστα μέ υποσχέσεις, εκθειάζοντας απλώς τή γενναιότητα τών Ψαριανών. Καί ενώ δήλωναν ότι δέν υπήρχαν χρήματα γιά νά κινηθεί ο στόλος  από τήν άλλη κινητοποιούσαν όλες τίς διαθέσιμες στρατιωτικές δυνάμεις γιά νά εξοντώσουν τούς κομματικούς τους αντιπάλους. Στή συνέχεια έστειλαν  μία επιστολή στά Ψαρά στήν οποία ψευδώς ανέφεραν ότι ο ελληνικός στόλος θά έπλεε πρός βοήθειά τους, ενώ  στόν στόλο είχαν δώσει εντολή νά κινηθεί πρός αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή πρός νότο!

Θεωρώ επίσης ότι καί η πτώση τού Μεσολογγίου έγινε από τήν αδράνεια τής κυβερνήσεως, η οποία  όφειλε πάσει θυσία νά οργανώσει στόλο γιά νά σπάσει τόν κλοιό τών μουσουλμανικών πλοίων, προμηθεύοντας μέ τρόφιμα τούς άμοιρους Μεσολογγίτες. Δυστυχώς  οι υπεύθυνοι δέν επέδειξαν κάποια δραστηριότητα στήν οργάνωση ναυτικής εκστρατείας, ενώ αντίθετα επέδειξαν έντονη δραστηριότητα στήν οργάνωση Εθνικής Συνελεύσεως γιά τήν επανεκλογή τους. Ο απεσταλμένος τών Μεσολογγιτών στό Ναύπλιο Σπυρομίλιος είχε αηδιάσει από τά εμπόδια πού συναντούσε καί από τή βραδύτητα τών ενεργειών στό θέμα τής πολιορκίας.

“Ως σπουδαιότερον αντικείμενον εθεώρουν τήν Εθνικήν Συνέλευσιν, παρά τόν εχθρόν όστις επαπείλει τό Μεσολόγγιον”.

Ο λαός μας αποτύπωσε σέ τραγούδι τήν αδιαφορία τών δολοπλόκων τού Ναυπλίου, πού οδήγησε στήν καταστροφή τού Μεσολογγίου:

“Ένα πουλάκι ξ’ έβγαινε μέσα από τ’ Ανάπλι,
μέρα καί νύχτα περπατεί, μέρα καί νύχτα τρέχει.
Πάει χαμπέρι στούς Έλληνες καί τούς Μεσολογγίτες.
Σύρε πουλί μ’στή Ρούμελη, σύρε στό Μεσολόγγι,
νά πής στόν Διαμαντόπουλο καί τόν Κίτσο Τζαβέλλα,
μιντάτι (βοήθεια) νά μήν καρτερούν, ζαϊρέ (πολεμοφόδια) νά μήν προσμένουν.”

Διαβάστε στο πρώτο μέρος εδώ

Διαβάστε το δεύτερο μέρος εδώ

Related posts:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *