Συνέντευξη Φωτίου Σταυρίδη μέρος Β’

1821

Συνεχίζουμε τη κουβέντα μας με τον συγγραφέα Φώτη Χ. Σταυρίδη, αναφερόμενοι σε πρόσωπα και γεγονότα της Επαναστάσεως.

Πότε μπορούμε να πούμε ότι ξεκινά η Επανάσταση;

Τυπικά, αρχηγός τής επανάστασης ήταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ως αρχηγός τής Φιλικής Εταρείας. Αυτός μέ τούς άλλους Φιλικούς είχε θεωρήσει ως κατάλληλη εποχή γιά τήν  έναρξη τής επαναστάσεως,  τήν άνοιξη τού 1821, καθώς πάντοτε οι πολεμικές επιχειρήσεις ξεκινούσαν μετά τό πέρας τού χειμώνα. Ως ημέρα έναρξης είχε οριστεί η 25η Μαρτίου, λόγω τού συμβολισμού τού Ευαγγελισμού τής Θεοτόκου. Όπως η Θεοτόκος έλαβε τήν χαρμόσυνη αγγελία γιά τή Γέννηση τού Κυρίου, έτσι καί ο ελληνικός λαός θά ελάμβανε τήν χαρμόσυνη αγγελία γιά τή Αναγέννηση τού Έθνους.

Ο ίδιος βέβαια, γιά νά κάνει αντιπερισπασμό, ξεκίνησε τήν επανάσταση στή Μολδοβλαχία τόν Φεβρουάριο τού 1821, επειδή η περιοχή ήταν ημιαυτόνομη καί βρισκόταν κάτω από τίς εγγυήσεις τής τσαρικής Ρωσσίας. Ο Υψηλάντης προσπάθησε νά δημιουργήσει τήν αιτία, γιά νά ξεκινήσει ο ρωσσοτουρκικός πόλεμος καί μετά θά κατέβαινε στό νότο γιά νά ανάψει τή φωτιά καί σέ καθαρά ελληνικές περιοχές. Δυστυχώς ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄, υπό τήν επιρροή τού Μέττερνιχ, καταδίκασε τήν επανάσταση καί δέν έγινε καμμία ρωσσοτουρκική σύρραξη. Αντίθετα, η επανάσταση στή Μολδοβλαχία πνίγηκε στό αίμα μέ αποκορύφωμα τήν σφαγή τού Ιερού Λόχου, πού τόν αποτελούσαν Έλληνες φοιτητές πού είχαν προσέλθει νά πολεμήσουν από όλα τά μέρη τής Ευρώπης.

Δυστυχώς καί ο ίδιος ο Υψηλάντης συνελήφθη καί δέν κατάφερε όπως ο Ρήγας Φερραίος νά έρθει στήν τουρκοκρατούμενη Ελλάδα καί νά λάβει μέρος στήν επανάσταση.  Οπότε η επανάσταση ξέσπασε τόν μήνα Μάρτιο, αλλά όχι συντονισμένα, λόγω τής έλλειψης γενικού αρχηγού καί λόγω τών ανύπαρκτων μέσων επικοινωνίας εκείνης τής εποχής. Αργότερα επί Όθωνος, μέ τή σύμφωνη γνώμη όσων επαναστατών βρίσκονταν εν ζωή (π.χ. Μακρυγιάννης), ορίστηκε η 25η Μαρτίου, ως η επίσημη ημέρα έναρξης τού εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα.

 Υπάρχει κάποια μάχη ή κάποιο άλλο περιστατικό τα οποία να θεωρούνται ως “σωτήρια” για την Επανάσταση στις αρχές της;

Νομίζω, ότι η κρισιμότερη νίκη στίς αρχές τής επανάστασης, σύμφωνα καί μέ τά λεγόμενα τού Κολοκοτρώνη, ήταν η νίκη στό Βαλτέτσι (12 Μαΐου 1821). Μέχρι τότε καί μόνο η ιαχή “Τούρκοι”, ήταν ικανή νά σκορπίσει τούς άτακτους στρατιώτες πού είχαν οι καπεταναίοι μαζί τους. Μήν ξεχνάμε ότι δέν υπήρχε ελληνικός τακτικός στρατός εκείνη τήν εποχή, σέ αντίθεση μέ τούς Οθωμανούς, πού διέθεταν πειθαρχημένους καί άριστα εξοπλισμένους στρατιώτες, τούς οποίους συνόδευε πάντοτε πανίσχυρο ιππικό.

Σέ αυτή τή μάχη πού διήρκησε 24 ώρες χωρίς διακοπή, οι άτακτοι Μωραΐτες μέ αρχηγό τόν Κολοκοτρώνη,  συνέτριψαν τίς επίλεκτες δυνάμεις πού είχε στείλει ο Τούρκος αρχιστράτηγος Χουρσίτ από τά Ιωάννινα, καί οι οποίες μέχρι τότε είχαν κάνει περίπατο φθάνοντας ανενόχλητες μέχρι τήν Τριπολιτσά. Οπότε μπορούμε νά φανταστούμε τό πόσο ανυψώθηκε τό ηθικό τών Ελλήνων μαχητών, μετά από αυτή τή μάχη, όταν κατάλαβαν ότι καί οι Τούρκοι στούς οποίους είχαν μάθει νά σκύβουν τό κεφάλι, μπορούσαν νά τραπούν σέ φυγή. Αντίστροφα, καί οι Τούρκοι πού θεωρούσαν τούς Έλληνες ραγιάδες (κτήνη – δούλους), είχαν παραξενευτεί μέ τό θράσος πού είχαν οι πρώην υπηρέτες τους νά επαναστατήσουν καί ήταν σίγουροι ότι θά έκαναν εύκολη νίκη. Μετά τό Βαλτέτσι, όταν κλείστηκαν στήν Τριπολιτσά, άρχισαν νά συνειδητοποιούν ότι καί αυτοί πλέον δέν είναι ανίκητοι.

Η πλειοψηφία των Ελλήνων σίγουρα ήθελε την ελευθερία του, το θάρρος για να τη διεκδικήσει πιστεύετε ότι ήρθε με τις πρώτες νίκες ή εμπνεύστηκε από το όραμα μιας ελεύθερης πατρίδας;

Σίγουρα όλοι οι Ρωμιοί ραγιάδες ήθελαν νά αποτινάξουν τόν τουρκικό ζυγό καί νά αποκτήσουν ανεξάρτητο κράτος. Αλλά αυτοί πού είχαν τήν τόλμη νά πάρουν τό τουφέκι καί νά βρεθούν αντιμέτωποι μέ τόν υπέρτερο  εχθρό ήταν, πιστεύω λίγοι. Γιά παράδειγμα στήν Αλαμάνα ήταν μερικές εκατοντάδες, στό Μανιάκι ήταν 300 τουφέκια, στή Γραβιά μόλις 100 κ.ο.κ. Εκτός από τόν τρόμο πού προξενούσε η εκδίκηση τού Τούρκου, ήταν πολλοί οικογενειάρχες πού έβαζαν πάνω από τό εθνικό συμφέρον τήν επιβίωση της οικογενείας τους. Η πενία καί η πείνα μάστιζαν τούς Έλληνες καί η απουσία τού πατέρα, πολλές φορές οδηγούσε στόν εξαθλίωση καί τό θάνατο τών υπολοίπων αδυνάτων μελών τής οικογένειας. Οι Αμερικάνοι φιλέλληνες πού έφθασαν στόν Μοριά, έγραψαν γιά όρθιους σκελετούς πού ζητιάνευαν λίγη τροφή καί επιβίωναν τρώγοντας σαλιγκάρια καί χόρτα πού έκοβαν στά δάση.

Καί ο ελληνικός στόλος γιά νά κινηθεί, έπρεπε νά προπληρωθούν οι  μισθοί τών ναυτικών. Ιδιοτέλεια έδειξαν κυρίως οι Υδραίοι ναυτικοί καί αυτό είχε σάν αποτέλεσμα ο ελληνικός στόλος νά καθυστερεί στίς αντιδράσεις του, γεγονός που προξένησε πολλές φορές ολέθρια αποτελέσματα. Χαρακτηριστικά, τό Μεσολόγγι έπεσε από τήν πείνα καί όχι από τήν δύναμη τού εχθρού. Βέβαια επαναλαμβάνω ότι η θέληση τών υποδούλων Ελλήνων ήταν γενική γιά ανεξαρτησία καί απλά ο φόβος ήταν εκείνος, γιά τόν οποίο ομάδες ανθρώπων καί ακόμα ολόκληρες περιοχές μέ αμιγή χριστιανικό πληθυσμό  δέν συμμετείχαν στήν επανάσταση.

Η Επανάσταση “γέννησε” πολλούς ήρωες, αν σας ζητούσαμε να μας αναφέρετε αυτούς που εσείς ξεχωρίζετε ποιοί είναι αυτοί και γιατί;

Πιστεύω ότι όλοι όσοι ύψωσαν ανάστημα κατά τής ισχυρότερης καί πιό βάναυσης αυτοκρατορίας εκείνης τής εποχής, μπορούν νά χαρακτηριστούν ως ήρωες. Είναι αμέτρητα τά περιστατικά ηρωϊσμού πού επέδειξαν ανώνυμοι απλοί άνθρωποι, όλων τών τάξεων, όλων τών ηλικιών καί τών δύο φύλων γιά εννέα συνεχόμενα έτη αμείλικτων πολεμικών συγκρούσεων. Από πού νά ξεκινήσεις καί πού νά τελειώσεις.

Θά ήθελα νά αναφερθώ σέ άγνωστα σχετικώς ονόματα πού πιστεύω ότι έγραψαν ιστορία, τήν τόσο ενοχλητική ελληνική ιστορία μας, γιά τούς διαμορφωτές τής εθνικής μας συνειδήσεως.

Ο Αναγνώστης Στριφτίμπολας πού έπεσε από τούς πρώτους στό Λεβίδι. Ο γερο Κατριμουστάκης, παλαιός κλέφτης, σκέπασε τόν νεκρό καί είπε στά παλληκάρια πού περίμεναν εντολές από τόν αρχηγό τους: “Ο καπετάνιος κοιμάται, αλλά πολεμάτε εσείς εγώ θά σάς δίνω φυσέκια”.

Ο τσαγκάρης Παναγιώτης Καραντζάς πού πρωτοκτύπησε τούς Τούρκους στήν Πάτρα. Η φτωχή υπηρέτρια Αναστασία πού αρνήθηκε νά αλλάξει τήν πίστη της, όταν η πλούσια οικογένεια από τήν Πάτρα στήν οποία δούλευε, εξισλαμίστηκε μπροστά στίς απειλές τού Γιουσούφ πασά. Η κοπέλλα φυσικά σφάχτηκε επί τόπου ενώ η Ελένη, η Κωνσταντίνα, η Αλεξανδρινή καί ο Ανδρέας συνέχισαν νά ζούν αλλά μέ τά νέα τους ονόματα: Φατμέ, Αϊσέ, Ζουλέϊκα καί Αχμέτ.

Ο δεσπότης Σαλώνων Ησαΐας πού έπεσε μέ τόν Διάκο στήν Αλαμάνα. Ο βοηθός τού Διάκου Μπισμπιρίγκος πού ήταν κοντός καί ασθενικός καί παρέμεινε δίπλα στόν αρχηγό του γιά νά πεθάνει μαζί του, όταν πολλοί εμπειροπόλεμοι καί σωματώδεις στρατιώτες του, τόν εγκατέλειψαν καί έφυγαν γιά τά βουνά.

Ο Αγγελής Γοβγίνας πού ξεκίνησε τήν επανάσταση στό Γριπονήσι (Εύβοια) καί σκοτώθηκε σέ μάχη στά Βρυσάκια.

Ο πρώτος χρονικά μπουρλιοτιέρης τού αγώνα Δημήτρης Παπανικολής πού βούλιαξε τούρκικο δίκροτο στήν Ερεσσό καί ο Γεώργιος Παξινός πού απέτυχε νά κάψει ένα τούρκικο πλοίο στήν Ναύπακτο, τόν έπιασαν οι Τούρκοι καί τόν σούβλισαν καί τόν έψησαν αργά στή σούβλα. Οι κραυγές του, λέγεται ότι ακούγονταν ως απέναντι, τόσο σπαρακτικά ξεψύχησε ο άτυχος μπορλιοτιέρης από τούς Παξούς.

Ο γιός τής Μπουμπουλίνας Γιάννης Γιάννουζας πού σκοτώθηκε στήν πρώτη μάχη του στό Άργος.

Ο επίσκοπος Μεθώνης Γρηγόριος πού σφάχτηκε πάνω στό κάστρο τής πόλης καί οι Τούρκοι πετούσαν τά κομμάτια του από κάτω, φωνάζοντας στούς πολιορκητές τού κάστρου: ελάτε, βρε Ρωμηοί , νά φάτε τό κρέας τού δεσπότη σας!”

Ο εβδομηντάχρονος Μητροπέτροβας πού αρίστευσε στό Βαλτέτσι.

Ο Θανάσης Σεφέρης καί ο Θανάσης Καπλάνης, οι δύο νεκροί τής μάχης στή Γραβιά, κατά τήν οποία μόλις 100 παλληκάρια κλείστηκαν μέσα στό χάνι, γνωρίζοντας ότι καταφθάνει ο Ομέρ Βρυώνης μέ χιλιάδες στρατιώτες.

Ο αγαπητός σέ όλους Ηλίας Μαυρομιχάλης, γιός τού Πετρόμπεη, πού σκοτώθηκε νωρίς, πολεμώντας στήν Εύβοια.

Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης πού πολέμησε καί αυτός μακρυά από τή Μάνη, σέ μία εκστρατεία γιά νά βοηθήσει τούς απομονωμένους Σουλιώτες.

Οι γυναίκες τής Νάουσας πού έπεσαν στόν ποτάμι τής Αράπιτσας προτιμώντας νά πνιγούν παρά νά ατιμασθούν από τούς βαρβάρους.

Είναι ατελείωτος ο κατάλογος τών ηρώων καί σταματάω στόν πρώτο χρόνο, γιά νά μή γίνω κουραστικός.

Δυστυχώς ούτε μία πράξη ηρωϊσμού δέν αναφέρεται σήμερα στά σχολικά βιβλία, ούτε ένα ολοκαύτωμα, ούτε μία σφαγή. Τό ίδιο καί στήν τηλεόραση, τό ίδιο καί στόν ελληνικό κινηματογράφο, τό ίδιο καί στό θέατρο, τό ίδιο καί σέ όλα τά Μαζικά Μέσα Αποχαύνωσης τού πολίτη.

Πότε οι Τούρκοι κατάλαβαν ότι το 1821 είχε ξεκινήσει μια Επανάσταση διαφορετική από τις προηγούμενες απόπειρες των Ελλήνων;

Oι απανωτές αναφορές γιά πολεμικές επιχειρήσεις τών ραγιάδων σέ δεκάδες περιοχές, πιστεύω ότι κατέστησαν πολύ γρήγορα, γνωστό τόν σκοπό καί τή σοβαρότητα τής εξέγερσης τών γκιαούρηδων.  Άλλωστε από πολύ νωρίς ο σουλτάνος “δραστηριοποιήθηκε”, ξεκινώντας σφαγές στήν Πόλη καί εκτελώντας τόν Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’. Παρ’ όλο πού ήταν απασχολημένος μέ τόν αποστάτη τών Ιωαννίνων Αλή πασά, απέστειλε αμέσως στρατηγούς καί ναυάρχους γιά νά καταστείλουν τήν επανάσταση, όπου αυτή είχε εκδηλωθεί, δηλαδή στή  Μακεδονία, τή Θεσσαλία, τή Ρούμελη, τόν Μοριά, τό Αιγαίο καί τήν Κρήτη. Ο σουλτανικός στρατός έδειξε άριστα αντανακλαστικά καί απέδειξε ότι δέν ήταν τυχαίο ότι η οθωμανική αυτοκρατορία είχε διατηρήσει ακέραια τά εδάφη της γιά 4 συνεχόμενους αιώνες. Καί όλοι ήταν σίγουροι ότι η καταστολή τής εξέγερσης θά γινόταν εντός λίγων εβδομάδων. Ίσως η υποτίμηση τής πολεμικής αξίας τών αποφασισμένων ραγιάδων νά είναι μία από τίς αιτίες τής επιτυχίας τής επαναστάσεως.

Μπορείτε να διαβάσετε το πρώτο μέρος της κουβέντας μας εδώ

Related posts:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *